Waxa sannadihii u danbeeyay adduunka daafihiisa si dardar leh ugu faafaysay aragtida dumarnimada u olaleysa ee loo yaqaan “Feminism”, haddaba waxa isweydiin mudan waa maxay aragtidani, se sidee ayay ku timid? Halkee ayay se ka timid?

Hore ayay soomaali ugu maahmaahday “hubsiino hal baa la siistaa”, ee qormadeenan kooban ayaa weydiimahaas iyo kuwo kaleba innooga warcelinaysa.

Macnaha erayga feminism

Erayga feminism oo macnihiisu yahay dumarnimo waxa markii ugu horreysay curiyey faylasuuf Faransiis ahaa oo magiciisa la odhan jiray Jaarlis Fooriyer (Charles Fourier) hilaadii qarnigii 19-aad ee sannadii 1837-kii.

                                         

Qeexitaanka Feminism-ka

Aragtida feminism-ku waa dhaqdhaqaaq u olaleeya sinnaanta jinsiga, gaar ahaan waa aragti seeska iyo gundhigeedu yahay taageerida xuquuqda haweenka iyo dardargelinta awoodaha dhediga.


Sidee ayay aragtida Feminism-ku ku timid?

Sida taariikhda lagu hayo jinsiga dhedigu wuxuu soo maray xilliyo adag oo si joogto ah loogu geysan jiray tacadiyo iyo gabbood-fallo, waxa qarniyo badan ummadaha qaar caado u ahayd in haweenku marka ay dhashaan la aaso, iyaga oo laga aaminsanaa in ay ceeb iyo wax la iska fogeeyo yihiin, muddo dheer kadib xaaladdu way is beddeshay oo haweenkii aan nolosha adduunyo loo quudhi jirin waxa loo oggolaaday in ay noolaadaan, balse ayna wax talo iyo tilmaan ah ku yeelan nolosha. Inta badan taariikhda reer galbeedka iyo badi caalamka intiisa kaleba ka hor intii ayna aragtida dumarnimada (feminism) u olalaysi ka hanaqaadin haweenku waxay ku koobnaayeen guryahooda, oo waxa loo diidi jiray in ay hanti yeeshaan, in ay wax bartaan ama in ay ka qayb qaataan nolosha guud, halka nolosha qaybaheeda kale ay ragga u gaar ahayd.

In kasta oo qoraayad dalka Ingiriiska u dhalatay oo magaceeda la odhan jiray Meeri Woolistonkaraft (Mary Wollstonecraft)  ay wax ka qortay xuquuqda haweenka sannadii 1796-kii loona tixgeliyo in ay ahayd qofkii ugu horreeyay ee dumarnimada u olaleeya, haddana waxa xusid mudan in markii ugu horreysay aragtida u olalaysa dumarnimadu ay si dardar leh u bilaabantay dabayaaqadii qarnigii 19-aad iyo horraantii qarnigii 20-aad, hadafka iyo ujeedka ugu weyn ee aragtidani waxay ahayd sidii ay haweenku u heli lahaayeen fursadaha nolosha ee u af duuban labka oo keliya.

 


Gunaanad

Ugu danbeyn, waxa xaqiiqo biyo kama dhibcaana ah in ka bulsho soomaaliyeed ahaan ay jiraan haween u olaleeya xuquuqda dumarka, iyaga oo aaminsan in ay xuquuq ka maqani jirto, dumarka xuquuqda haweenka u olaleeya ayaa inta badan dhediga ku dhiirrigeliya in ay wax bartaan, shaqaystaan oo ay bulshada wax ku soo kordhiyaan kana qayb qaataan horumarka dalkooda,dadkooda iyo diintooda, balse haweenkaas dumarnimada (feminism) u olaleeya ayaa waxay naqdin iyo hirdan afkaareed kala kulmaan ragga soomaaliyeed ee iskugu jira culimo, aqoonyahan iyo caamaba. Iyaga oo mararka qaar wadaaddadu aad uga hadla oo arrin gaalnimo ah ku tilmaama. Waxa se isweydiin mudan ragga doorkoodii gabay ee xaqii ay qoysaskoodu ku lahaayeen gudan waayey maxay culimadu uga hadli wayday? Maxay se wadaaddadu u diidan yihiin in ay haweenku dhexda u guntadaan wixii ay raggu dayaceen? Se haweenku miyayna nolosha door guryaha dhaafsiisan ku yeelan Karin?



W/Q: Amiin-Shalka Cabdiraxmaan